Epoka - M艂oda Polska

Nie tra膰 czasu i pobierz pe艂n膮 wersj臋 notatek ju偶 teraz! Wejd藕 na wy偶szy poziom efektywno艣ci dzi臋ki naszym notatk膮 z M艂odej Polski! Zobacz, jak nasze notatki zmieni膮 Twoje przygotowanie do matury. W przypadku pyta艅 lub w膮tpliwo艣ci zach臋camy do kontaktu.

  • Na zachodzie pocz膮tek przypada na koniec XIX w. i pocz膮tek XX wieku.
  • W Polsce trwa艂a od lat 80 – 90 XIX wieku do roku 1918 (koniec I wojny 艣wiatowej).

Nazwa epoki wywodzi si臋 od tytu艂u cyklu artyku艂贸w Artura G贸rskiego z 1898 roku, w聽kt贸rych autor przyr贸wna艂 nowe zjawiska w literaturze polskiej do podobnych zjawisk w Europie: M艂odej Francji, M艂odych Niemiec i M艂odych W艂och.

  • Modernizm (od fr. Moderne – „nowoczesny”) – nazwa przyj臋ta na zachodzie, m艂odzi tw贸rcy podkre艣lali nowatorstwo swych idei i sposobu tworzenia.
  • Fin de si猫cle.

Termin oznaczaj膮cy 鈥瀞chy艂ek wieku鈥, ale okre艣laj膮cy te偶 postaw臋 cz艂owieka ko艅ca wieku XIX; dekadentyzm kojarzony by艂 z postaw膮 bierno艣ci, niemocy, apatii, prze艣wiadczeniem o nieuchronno艣ci 艣mierci, a w zwi膮zku z tym oznacza艂 rezygnacj臋 z jakiejkolwiek aktywno艣ci.

  • Sztuka dla sztuki – sztuka nie ma niczemu s艂u偶y膰, jest warto艣ci膮 najwa偶niejsz膮, celem samym w sobie.
  • Evviva l鈥檃rte – sztuka to jedyna prawdziwa, 偶ywa i nie艣miertelna warto艣膰, godna najwy偶szego po艣wi臋cenia.
  • Artur Schopenhauer – autor dzie艂a 鈥炁歸iat jako wola i wyobra偶enie鈥, filozof z czas贸w Romantyzmu, kt贸rego pesymistyczne pogl膮dy o b贸lu istnienia sta艂y si臋 popularne pod koniec XIX wieku. Uwa偶a艂, 偶e cz艂owiek wci膮偶 cierpi, bo kieruje nim bezrozumny pop臋d 偶ycia, kt贸ry nigdy nie b臋dzie zaspokojony. Cz艂owiek ma zatem wieczne poczucie niedosytu, ponadto l臋ka si臋 艣mierci. Cierpienie ludzkiego 偶ycia mo偶na z艂agodzi膰, wyzbywaj膮c si臋 wszelkich pragnie艅 i wchodz膮c w stan nirwany (b艂ogostan, oderwanie si臋 od spraw tego 艣wiata, brak jakichkolwiek pragnie艅).
  • Friedrich Nietzsche – autor dzie艂a 鈥濸oza dobrem i z艂em鈥. G艂osi艂 kult 偶ycia, mocy cz艂owieka i si艂y fizycznej. Wed艂ug niego cz艂owiek powinien d膮偶y膰 do wewn臋trznej doskona艂o艣ci. Jednostki silne uzna艂 za nadludzi, powo艂anych do rz膮dzenia s艂abszymi jednostkami. Odrzuci艂 poj臋cie dobra i z艂a, krytykowa艂 chrze艣cija艅stwo oraz wsp贸艂czesn膮 cywilizacj臋.
  • Henri Bergson – autor dzie艂a 鈥濫wolucja tw贸rcza鈥. G艂osi艂 intuicjonizm, w my艣l kt贸rego 艣wiat mo偶na pozna膰 jedynie za pomoc膮 intuicji. S膮dzi艂 te偶, 偶e w cz艂owieku tkwi膮 si艂y wewn臋trzne, kt贸re zmuszaj膮 go do ci膮g艂ego rozwoju.

Z przekonania o zbli偶aj膮cym si臋 ko艅cu 艣wiata zrodzili si臋 dekadenci, mieli poczucie bezsensu istnienie i niemocy (zar贸wno tw贸rczej, jak i 偶yciowej), nie umieli znale藕膰 pocieszenia w 偶adnej filozofii, pracy ani rozrywce. Gdy podwa偶ono warto艣膰 r贸偶nych idei, okaza艂o si臋, 偶e jedyn膮 ucieczk膮 od tego 艣wiata, przynosz膮c膮 ukojenie, jest sztuka. Uwa偶ano, i偶 sztuka istnieje sama dla siebie („sztuka dla sztuki”), nie mo偶e by膰 zaanga偶owana ani niczym ograniczona, nie musi by膰 nawet rozumiana, gdy偶 dost臋pna jest tylko wybra艅com – artysta to wyj膮tkowa osoba, dlatego zazwyczaj pogardza艂 nierozumiej膮cym go t艂umem. Na okre艣lenie przedstawiciela owego t艂umu u偶ywano s艂owa filister – osoba o ograniczonych horyzontach, pozbawiona ambicji i wyobra藕ni, 偶yj膮ca tylko przyziemnymi sprawami. Arty艣ci wolny czas sp臋dzali g艂贸wnie w kawiarniach, przy trunkach rozprawiali o przemijaj膮cym 艣wiecie, demonstrowali pogard臋 dla wszystkich norm i zakaz贸w. Takie 艣rodowisko artystyczne zwano Cyganeria (bohem膮). Zainteresowanie wsi膮 nazwane by艂o ch艂opomani膮 (ludomani膮).

Zadaniach artysty i sztuki pisali m.in. Stanis艂aw Przybyszewski, Artur G贸rski, Zenon Przesmycki. Ich zdaniem sztuka musi by膰 wolna od obowi膮zk贸w spo艂eczno – narodowych. Stanowi cel sama w sobie. Powinna przeciwstawi膰 si臋 gustom mieszcza艅skim ok. 1870 roku. Ukuto poj臋cie 鈥瀔icz鈥 – co艣 reprezentuj膮ce upodobania mieszczan, pozbawione wysokiej warto艣ci artystycznej.

  • Estetyzm – impresjonizm, ekspresjonizm, symbolizm, ludowo艣膰, synteza sztuk, dbanie o detale.
  • Krytyka spo艂eczna – naturalizm.

Zenon Przesmycki (1861-1944), krytyk, t艂umacz, poeta i wydawca, znany pod pseudonimem Miriam. Redagowa艂 鈥炁粂cie鈥 warszawskie, a potem by艂 wydawc膮 i redaktorem 鈥濩himery鈥. W artykule 鈥濿alka ze sztuk膮鈥 Przesmycki wypowiedzia艂 si臋 na temat negatywnego wp艂ywu na poziom kultury takich zjawisk nowoczesnej cywilizacji, jak centralizacja 偶ycia umys艂owego i artystycznego w skupiskach miejskich. Wed艂ug niego zagro偶eniem dla prawdziwej sztuki by艂a jej demokratyzacja, czyli powszechna do niej dost臋pno艣膰.

Podobaj膮 Ci si臋 podobne tre艣ci?

Zapisz si臋 do naszego newslettera i zdob膮膰 -20% zni偶ki na wszystkie opracowania! Wysy艂amy tylko warto艣ciowe tre艣ci dotycz膮ce matury z j臋zyka polskiego!

Kupon rabatowy -20%

Wykorzystaj -20% zni偶ki na wszystkie opracowania!聽

JPMATURA-20