Antygona

Udostępnij post

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Opracowanie "Antygona"

ŚCIĄGA Z LEKTURY

1. Geneza utworu

„Antygona” należy do początkowych utworów Sofoklesa. Jej powstanie datuje się na V w.p.n.e., wystawiono ją w Atenach po raz pierwszy około 441 r.p.n.e. Źródłem treści dramatu jest mit o Labdakidach, związany z historią Teb miasta położonego w Grecji, niedaleko Aten. Mit opowiada o losach Edypa, który zgodnie z przepowiednią został mordercą swego ojca (króla Teb) i mężem matki. Z kazirodczego związku Edypa i Jokasty urodziło się czworo dzieci: Eteokles, Polinejkes, Antygona i Ismena. Kiedy Edyp poznał prawdę o swoim pochodzeniu oraz o zbrodni, której dokonał, oślepił się i opuścił Teby. Każdy z jego synów miało sprawować władzę w Tebach przez rok. Jednak Eteokles nie podporządkował się tej zasadzie i wypędził brata z kraju. Polinejkes zebrał siedmiu widzów i zorganizował wyprawę na Teby. Obaj bracia zginęli w walce, a władzę przejął Kreon. Wydał on zakaz pochowania ciała Polinejkesa, który sprzymierzył się z wrogami Teb. W tym miejscu rozpoczęła się akcja „Antygony”.

2. Znaczenie utworu

„Antygona” to wybitny dramat Sofoklesa, który cieszyły się wielką popularnością już w starożytności. Stanowi bardzo dobry przykład formy klasycznej tragedii greckiej, ilustruje antyczną koncepcję fatum, a problematyka trudnych wyborów moralnych pozostała aktualna do dziś.

3. Gatunek literacki

Tragedia antyczna

4. Cechy gatunkowe widziane w utworze

  • Zgodnie z zasadą budowy tradycyjnej tragedii greckiej w utworze występują następujące części:

  • Prolog- (przedmowa wprowadzająca wydarzenia- relacje o faktach poprzedzających akcję dramatu)

  • Parodos- (pieśń chóru na wejście)

  • Epeisodion- (dialogi i monologi postaci)

  • Stasimony- (pieśni chóru komentującego wydarzenia)

  • Exodos- (pieśni chóru na wyjście). 

Przedstawione wydarzenia dramatu zostały podporządkowane antycznej zasadzie trzech jedności: czasu (akcja rozgrywa się w ciągu 24 godzin) miejsca (jedno ściśle określone miejsce) akcji (skupienie na jednym wątku wydarzeń). Antygona motywy literackie

  • W utworze dominuje podniosły styl realizujące zasadę decorum (była to staranność, odpowiedzialność stylu bohatera i gatunku, w tragedii bohater musiał być ważną postacią, np. władcą, i obowiązywał styl podniosły).

  • Tytuł utworu zawiera imię głównego bohatera, a jego losy związane są z treścią starożytnych mitów. W dramacie nie ma scen zbiorowych. Na scenie pojawia się równocześnie dwóch, najwyżej trzech aktorów, którzy prowadzą między sobą dynamicznej dialog.

  • W dramacie występuje też kilka dłuższych monologów. Wydarzenia związane ze śmiercią nie są bezpośrednio pokazywane, bohaterowie dowiadują się o nich od posłańców i jedynie je omawiają. Nieodłącznym uczestnikiem przedstawienia jest chór. Komentuje on wydarzenia oraz podejmuje dialog z bohaterem.
    Widz oglądający starożytny spektakl miał odczuwać uroczysty nastrój i jednocześnie współczucie dla nieszczęśliwego bohatera. Współodczuwanie cierpienia i strachu spełniają funkcje oczyszczającą- Katharsis.

  • Człowiek przeżywał nieszczęście bohatera podobnego do siebie i mógł się z nim utożsamiać. Tragizm oparty na konflikcie dwóch równorzędnych racji, pomiędzy którymi bohater musi dokonywać wyboru. Żaden wybór nie może skończyć się dobrze. Taki dylemat między równoprawny migracjami nazwany jest konfliktem tragicznym. bohater tragiczny ponosił tzw. winę tragiczną- popełnił zbrodnie, której w istocie nie zamierzał popełnić. Nad losem bohatera ciąży bezosobowe fatum. Istotną cechą tragedii jest ironia tragiczna- widoczna w postępowaniu bohatera, a nie jego wypowiedziach. To sprzeczność losu, która prowadzi do zagłady wbrew zamiaru bohatera, kierującego się dobrymi intencjami.

5. Czas i miejsce akcji

Zgodnie z zasadą jedności czasu i miejsca, wydarzenia rozgrywają się w ciągu jednego dnia- od wschodu do zachodu słońca, przed pałacem królewskim starożytnych Tebach.

6. Bohaterowie

  • Antygona- córka zdradzonego z kazirodczego związku Edypa i Jokasty. Jest królewną tebańską. Jest dumna ze swojego szlachetnego pochodzenia. Z pełną świadomością akceptuje okrutne fatum, które doświadczają cały jej ród. Szanuje wolę bogów i święte prawa, które każą pochować brata. Dokonując symbolicznego pochówku (tylko przysypała niewielką ilością ziemi zwłoki), sprowadza na siebie gniew Kreona i kara śmierci. Z odwagą przyjmuje swoje przeznaczenie i pozostaje do końca wierna swoim przekonaniom.

  • Kreon- brat Jokasty, mąż Eurydyki i ojciec Hajmona. Obejmuje władzę w Tebach, gdy prawowici następcy tronu- Eteokles i Polinejkes giną walcząc między sobą. Postanawia ukarać Polinejkesa, który sprowadził obce wojska na Teby. Dlatego wydaje rozkazy zabraniający pod karą śmierci grzebanie zwłok Polinejkesa, którego zwłoki zostaną w ten sposób zbezczeszczone. Wierząc we własne rację, nie ulega opinii ludu ani syna. Skazuje Antygonę na śmierć za to, że symbolicznie uczciwa zwłoki brata. W ten sposób doprowadza do samobójstwa własnego syna, a następnie także swojej żony.

  • Ismena- siostra Antygony, Eteoklesa i Polinejkesa. Ma świadomość przynależności do przeklętego rodu Labdakidów. Czuję się bezradna wobec woli Kreona i nie chce się sprzeciwiać jego rozkazom. Nie jest tak zdeterminowana jak Antygona, by bronić szacunku dla brata i odwiecznych praw moralnych. W obliczu śmierci, którą ma ponieść Antygona, Ismena staje po jej stronie i jest gotowa również poświęcić swoje życie.

  • Hajmon- syn Kreona i narzeczony Antygony. Zdaję sobie sprawę zarówno z racji swojego ojca jak i Antygony. Z wielką roztropności próbuję wpłynąć na wolę Kreona. Dąży do uratowania honoru ojca oraz życia ukochanej narzeczonej. Jego próby okazała się bezowocne. Widząc martwą Antygona, popełnia samobójstwo

  • Eurydyka- żona Kreona i matka Hajmona. W skutek bezwzględności męża traci syna i sama również odbierają sobie życie z rozpaczy.

  • Tyrezjasz- niewidomy starzec, wieszcz cieszących się dużym autorytetem. Ostrzega Kreona przed skutkami jego błędnych decyzji. Przepowiada śmierć wszystkich bliskich upartego władcy.

  • Chór starców- grono dostojnych mieszkańców Teb, którzy cieszą się powszechnym poważaniem. Obserwują wydarzenia i komentują je.

7. Problematyka utworu

  • Tragizm Antygony i tragizm Kreona:

    W dramacie obie postacie zostały przedstawione jako jednostka odważnie broniące swoich racji. W obu przypadkach motywy postępowania można uznać za szlachetne. Kreon kieruje się dobrem ogółu. Chcę dbać o spokój państwa, karać buntowników i otaczać chwałą obrońców ojczyzny. Nie chcę podważać swojego autorytetu, pozostaje konsekwentny w swoich wyrokach. Unika względów osobistych: pomija fakt, że Antygona ma zostać żoną jego syna. Jednak w swoich dobrych intencjach zapomina, że jest tylko człowiekiem i nie ma prawa łamać odwiecznego prawa, którym jest szacunek dla zmarłych. Zdaję sobie sprawę, iż zgodnie z wierzeniami dusza człowieka nie może trafić do krainy zmarłych, jeżeli nie dokonano symbolicznego pochówku ciała. Oślepiony własnymi racjami, nie zauważa, w jak trudnej sytuacji wstawia siostry zabitego Polinejkesa. Jako strażnik państwa pominął swoje zobowiązania wobec konkretnego człowieka i jego praw. W tej sytuacji ukazana została ironia tragiczna Polinejkes był zdrajcą, ale jednocześnie w myśl przyjętego prawa to do niego miała należeć władza w Tebach. Z kolei Eteokles bronił kraju, ale był przecież uzurpatorem. Podobnie ironia tragiczna dotyczy postępowania Kreona- broni on ładu społecznego i zobowiązań wobec bohaterów, a wydaje wyrok na Antygonę walczącą o uznanie moralności i ładu ponadczasowego. Zasada ironii tragicznej głosi, że wszystkie czyny bohatera bez względu na jego dobre intencje prowadzą go do klęski.

  • Antygona motywy literackie wyznaje, że przyszła na świat, aby współkochać, nie współnienawidzić. Prawo miłości do brata zobowiązuje ją do przekraczania zakazów ludzkich. Ta młoda dziewczyna wykazuje wiele godności i dumy w obronie czci zmarłego. Jej działania wymagają dużo odwagi i samozaparcia. Antygona zdaję sobie sprawę, że łamie zakaz nowego króla. Wie ponadto, że ściągnie gniew nie tylko na siebie, ale i na siostrę. Prawa boskie nakazują jej trwanie przy podjętej decyzji. Nie waha się wytknąć pychy Kreonowi oraz tchórzostwa Ismenie. W swoim heroizmie podkreśla dostojeństwo rodu, z którego pochodzi.

  • Tragizm wyboru:

    „Antygona” to dramat ukazujący, do czego może prowadzić konieczność wyboru między równouprawnionymi wartościami. Żaden wybór w takiej sytuacji nie jest właściwy i nie kończy się sukcesem.
    Prawo jednostki a prawo zbiorowości. Rację Antygony są racjami sumienia. Jej postępowanie wyraża prawo jednostki do obrony własnych przekonań religijnych i własnych zobowiązań rodzinnych. Z kolej rację Kreona są głosem ogółu i zasad strzegących harmonii społeczeństwa.

  • Odwieczna walka sacrum i profanum:

    Problematyka tragedii Sofoklesa dotyczy także stacja rację ziemskiej ze sferą świętości. Dobro doczesne, takie jak władza, prestiż, interes państwa i władcy zostają skonfrontowanie z walką o dobro ostateczne. W wymiarze ziemskim zarówno Antygona, jak i Kreon ponoszą klęskę. Antygona traci życie dla zasad, których postanawia bronić, natomiast Kreon traci najbliższą rodzinę i zaufanie poddanych. Choć wie, że popełnił błąd, nie może już naprawić wyrządzone krzywdy. Takie wartości jak miłość, godność i odwaga, o które walczyła Antygona, pozostają zawsze aktualne.

  • Inne zagadnienia: „Antygona motywy literackie”

    Zainteresowanie „Antygoną” Sofoklesa nie przemija pomimo upływu wieków, ponieważ utwór porusza znacznie więcej fundamentalnych zagadnień. Oto niektóre z nich:. Jakie są źródła prawa? Czy człowiek może zmienić prawo uznawane za pochodzące od bogów (Boga)? Czy prawo boskie lub stanowione przez ludzi jest zawsze sprawiedliwe? Czy jednostka ma się podporządkować prawu, które uznaje za niesłuszne? A zbiorowość (np. naród)? Kto ma prawo urządzić? Jakie są źródła władzy? Kto ma prawo sprzeciwić się władzy, w jakiej formie może to czynić ? Jaki jest zakres obowiązków jednostki wobec rodziny? Czy prawo państwowe może wkraczać w sferę tych obowiązków, aby je regulować (jedne obowiązki nakazywać, innych zakazywać)? Jakie są granice ingerencji państwa w sferę prywatną? Czy obowiązki względem rodziny lub państwa są inne dla mężczyzn, a inny dla kobiet? Czy szacunek dla zmarłych to tylko obyczaj czy najświętszy obowiązek? W jaki sposób mamy ten szacunek okazywać? Czy ktoś, kto popełnił zbrodnię, traci wszelkie prawa, w tym prawo do poszanowania twojej godności?

8. Konteksty i nawiązania

  • „Antygona” Sofoklesa jest kontynuacją mitycznej opowieści o losach króla Edypa. Pojawiają się również nawiązania do innych mitycznych postaci, takich jak Tyrezjasz- grecki wróżbita, który występując w różnych mitach zawsze ukazuje innym wolę bogów.
    Bunt Kreona przeciwko woli boków jest nawiązaniem do archetypu, czyli pierwowzoru reagowania wspólnego wszystkim ludziom niezależnie od czasu i miejsca ich życia człowieka pragnącego budować swoje królestwo na własnych zasadach. To kontynuacja motywu pychy ludzkiej ukazanej w starotestamentalnej w opowieści o Wieży Babel i sprzeciwu wobec zakazów Boga. Bunt przeciwko woli bogów zawsze spotyka się z karą.

  • Podobny los spotkał Prometeusza, mimo że jego intencje były dobre. Motyw skłócenia ojca i syna pojawia się w „Chłopach” Władysława Reymonta.

  • Odwaga i męstwo kobiety ukazane zostało przez Adama Mickiewicza w powieści poetyckiej „Grażyna”.

  • Motyw Antygony pojawia się w wierszu Czesława Miłosza „W Warszawie”.

  • Do dramatu Sofoklesa nawiązywał Janusz Głowacki w dramacie „Antygona w Nowym Jorku”, a także Andrzej Wajda w filmie „Katyń” (spór dwóch sióstr dotyczący symbolicznego upamiętnienia śmierci ich brata).

Wspieraj rozwój serwisu JPmatura.pl

korzystaj z doskonale przygotowanych notatek

Autorskie opracowanie lektur literackich

Opracowanie epok literackich

Hej przyjacielu! Potrzebujesz pomocy daj znać.

Opracowanie epok literackich

Szczegółowe opracowanie epok literackich

Nie trać czasu na szukanie wiedzy! Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy szczegółowe opracowanie epok literackich. Wybierając nasze notatki otrzymujesz ponad 80 stron A4. Produkt dostępny jest w wersji PDF, co ułatwia naukę. Zdobycie dostępu zajmie Ci zaledwie 1 minutę.

Oszczędzaj! Kup w promocji dostęp na cały rok.

59.99zł

24.99zł