Król Edyp

Udostępnij post

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Opracowanie "Król Edyp"

ŚCIĄGA Z LEKTURY

1. Geneza utworu

  • Utwór powstał w V wieku przed naszą erą w starożytnej Grecji. Źródłem treści dramatu jest mit o Labdakidach, który zapowiadał śmierć króla Teb- Lajosa i tragiczny los jego potomków. Lajos miał ponieść śmierć z rąk własnego syna. Jedynym z synem królewskiej pary był Edyp. Obawiając się spełnienia przepowiedni, rodzice postanowili okaleczyć dziecko i porzucić. Uratowany przez litościwego posłańca- pasterza- Edyp trafnie na dwór bezdzietnych władca Koryntu, królowej Merope i króla Polybosa, i stał przybranym synem. Nie wyjawili oni prawda o pochodzeniu Edypa. Po latach jednak Edyp poznał treść przepowiedni dotyczące jego losu i obawiając się życie króla Polybosa i królowej, których uważał za swoich rodziców, opuścił kraj. Podczas wędrówki wdał się w kłótnie z nieznanym pielgrzymem i zabił go. Edyp dotarł do Teb nękanych przez Sfinksa, który pożerał młodych mężczyzn. Dzięki swej mądrości i sprytowi Edyp pokonał potwora i wybawi miasto. Objął władzę w Tebach i otrzymał Jokastę za żonę. Po latach spokojnego panowania Edypa w Tebach wybuchła zaraza. W tym miejscu rozpoczyna się akcja dramatu.

2. Znaczenie utworu

Król Edyp” jest jedną z najbardziej znanych tragedii Sofoklesa. Porusza uniwersalną problematykę cierpienia człowieka, który podlega kompromisom losu.

3. Gatunek literacki

Tragedia (antyczna).

4. Cechy gatunku widoczne w utworze

Król Edyp” wskazuje takie same cechy gatunkowe Antygona.

  • Zgodnie z zasadą budowy tradycyjnej tragedii greckiej w utworze występują następujące części:

  • Prolog- (przedmowa wprowadzająca wydarzenia- relacje o faktach poprzedzających akcję dramatu)

  • Parodos- (pieśń chóru na wejście)

  • Epeisodion- (dialogi i monologi postaci)

  • Stasimony- (pieśni chóru komentującego wydarzenia)

  • Exodos- (pieśni chóru na wyjście).

5. Czas i miejsce akcji

Wydarzenia rozgrywają się w ciągu jednego dnia- od wschodu do zachodu słońca, przed pałacem królewskim starożytnych Tebach.

6. Bohaterowie

  • Edyp- jest mądrym, poważanym przez lud królem Teb. Gdy na miasto spada klęska zarazy, chcę zrobić wszystko, co w jego mocy, by ocalić podanych. Gdy dowiaduje się o zbrodni królestwa, która ściąga na Teby zarazę, nie podejrzewa, że to on jest sprawcą. Nawet słowa wieszcza Tyrezjasza, które go oskarżają nie wzbudzają w Edypie autorefleksji. Kieruję się pychą i uporem. W stosunku do Kreona jest pełen podejrzeń i nie waha się o posądzić go o spisek, przekupstwo i zamach na władze. Gdy jednak Edyp odkrywa tajemniczą prawdę o swoim pochodzeniu, odważnie postanawia ujawnić te fakty przed ludem. Rozpacz i przerażenie własną zbrodnią doprowadza go do samookaleczenia: Edyp odbiera sobie wzrok i opuszcza kraj. Opłakuje los własnych dzieci zrodzonych z kazirodczego związku i szczerze żałuję zbrodni, której się dopuścił.
    Jokasta- po śmierci pierwszego męża- Lajosa poślubiła wybawca Teb- Edypa. Jako dobra żona wspiera męża i próbuje łagodzić spór z Kreonem. Wcześniej niż Edyp domyśla się prawdy, ale woli przed nią uciekać i chce odwieźć Edypa od dociekania prawdy. Gdy okazuje się, że jest matka Edypa, wpada w rozpacz i popełnia samobójstwo.

  • Kreon- brat Jokasty. Nie jest żądny władzy i potrafi się usunąć cień, gdy w zamian za pokonanie Sfinksa królem Teb został Edyp. Gdy Edyp bezpodstawnie oskarża go spisek, Kreon zachowuje zimną krew. Z opanowaniem poszukuje logicznych argumentów, by wytłumaczyć mu zaistniałą sytuację. Kreon zna swoją wartość i wie, że jest powszechnie szanowany przez poddanych. Na wieść o nieświadomej zbrodnia Edypa, Kreon okazuje mu współczucie i obiecuje roztoczyć opiekę nad dziećmi.

  • Tyrezjasz- niewidomy wieszcz, znający wyroki bogów. Wezwany przez Edypa do wyjawienia prawdy o zabójcy Lajosa, nie chce wyznać wszystkiego. Ma dobre intencje i wie, że prawda zrujnuje życie króla.

  • Chór- grono starców, dostojnych mieszkańców Teb. Obserwują wydarzenia i komentują je. Wspierają Edypa i jednocześnie ufają w dobrą wolę bogów.

  • Posłaniec z Koryntu- przybywa na dwór Edypa, aby oznajmić mu, że król Koryntu zmarł. Tym samym władza należy teraz do Edypa. Opowiada o swojej pasterskiej przeszłości, gdy otrzymał dziecko od innego pasterza i ofiarował je bezdzietnej parze królewskiej. Tym dzieckiem był Edyp.

7. Problematyka utworu

Sofokles poruszył ponadczasowy temat poszukiwania tożsamości przez każdego człowieka. Edyp jest przykładem jednostki, która z trudem odkrywa tajemnice własnej przeszłości. Jak się okazuje, jego pochodzenie odgrywa decydującą rolę w historii, którą przyszło mu przeżyć. Przepowiednia spełnia się wbrew jego woli. Król Edyp to także dramat o niezawinionym cierpieniu. Chór mówi o losie ludzkim: o śmiertelne pokolenia!/ Życie wasze to cień cienia. Życie bohatera jest całkowicie zdeterminowane przez los. Mimo tego, że był dobrym synem i chcąc zapobiec spełnieniu się złej wróżby, opuścił rodziców, popełnił największą zbrodnie ojcobójstwo i kazirodztwa. Wdał się w kłótnie z napotkanymi mężczyzną i w gniewie go zabił. W dodatku był to jego prawdziwy ojciec- Lajos. Złowrogie fatum prowadzi Edypa od jednego nieszczęścia do kolejnego. Rozwiązuje zagadkę Sfinksa i ratuje miasto. Otrzymuje w nagrodę władzę w mieście i rękę królowej Jokasty. Nie zdaje sobie sprawy, że popełnił kazirodztwo. Edyp nie ma wpływu na tragiczne skutki decyzji, które podejmował w dobrej wierze. Okazuje się dobrym i cenionym władcą, ale i tak sprowadza nieszczęście i zarazy na całe miasto. Jest to konsekwencja morderstwa króla, które nie zostały ukarane.

Starożytny dramat zawiera zatem kolejne ważne przesłanie natury etyczno-psychologicznej: żadne wykroczenie przeciwko prawu moralnemu, choćby nieświadome, nie pozostaje obojętne dla życia człowieka. Zgładzenie ojca i związek z własną matką nie mogło stać się początkiem nowego szczęśliwego rodu. A każda ukryta zbrodnia w stosownym czasie wychodzi na jaw.

Utwór może także zinterpretować jako wezwanie do pogodzenia się z wydarzeniami, na które człowiek nie może wpłynąć. Cierpienie jest częścią każdego życia. Chór mówi: śmiertelnika tu żadnego zwać szczęśliwym nie należy,/ aż bez cierpień i bez klęski końców życia nie przebieży. Edyp, dręczony strachem przed zapowiedzią zbrodni, sam napędza tragiczne wydarzenia. Im bardziej usiłuje zmienić los, tym bardziej wpada w jego pułapkę.

Król Edyp jest również utworem o zakazanej miłości, która nie może być spełniona, gdyż łamie odwieczny ład moralny. Jej skutki dotykają nie tylko samych bohaterów (Jokasta popełnia samobójstwo, a Edyp odbiera sobie wzrok i ucieka od ludzi, skazując się na samotność). Dzieci Jokasty i Edypa również są obciążone skutkami tej zakazanej miłości. W kolejnej tragedii pt: „Antygona” Sofokles ukazał smutny los bratobójczej walki ich synów oraz tragiczną decyzję, którą musiała podjąć ich siostra Antygona.

Sofokles porusza także problem słabości człowieka, nieradzącego sobie z przeciwnościami, na które nie ma wpływu. Przykładem tego jest samobójstwo Jokasty.

8. Konteksty i nawiązania

Sofokles nawiązując bezpośrednio do historii Edypa napisał również dramat „Antygona”, w którym przedstawił losy dzieci Edypa i Jokasty.

Król Edyp” oparty jest na motywie niezawinionego cierpienia, na które zostaje skazany bohater przez okrutny los.

  • Taki motyw występuje też w biblijnej opowieści o Hiobie.

  • Podobnie w Księdze Koheleta pojawiają się rozważania na temat moralności ludzkiego losu.

  • Jan Kochanowski w „Trenach” wskazuje cierpienie rodziców, którzy nie mogą pogodzić się z okrutnym losem, odbierającym im ukochaną córkę.

  • Gustaw Herling-Grudziński w utworze „Wieża” przedstawia postać trędowatego Lebrossa, który cierpi w samotności, choć w żaden sposób nie zasłużył na swój los.

  • W dwudziestoleciu międzywojennym Jan Lechoń w wierszu „Oedipus Rex” wyraził poetycką rozpacz podmiotu lirycznego, który porównuje wyrwanie własnego serca do samo oślepienia się Edypa.

W tragedii Sofoklesa pojawia się motyw miasta przeklętego. Innym przykładem takich miast są:

  • biblijna Sodoma i Gomora, ukarane przez Boga za grzech i rozpustę.

  • Również w „Balladynie” Juliusza Słowackiego (akt III, sc.3) jest mowa o mieście przeklętym, zatopionym w Gople za występki swych mieszkańców. Za każdym razem za popełnienie przewinienia zostaje ukarana cała społeczność.

  • Tragedia Sofokles była inspiracją dla Antoniego Brodowskiego, który w 1828 roku namalował obraz „Antygona i Edyp”.

  • Do tragedii Sofoklesa nawiązywał twórca psychoanalizy- Zygmunt Freud, który stworzył pojęcie kompleksu Edypa. Tłumaczy się go jako podstawową skłonność seksualną syna do matki i uczucie wrogości wobec ojca, co wywołuje poczucie winy, które (według Freuda) skutkować ma najrozmaitszymi nerwicami.

Wspieraj rozwój serwisu JPmatura.pl

korzystaj z doskonale przygotowanych notatek

Autorskie opracowanie lektur literackich

Opracowanie epok literackich

Hej przyjacielu! Potrzebujesz pomocy daj znać.

Opracowanie epok literackich

Szczegółowe opracowanie epok literackich

Nie trać czasu na szukanie wiedzy! Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy szczegółowe opracowanie epok literackich. Wybierając nasze notatki otrzymujesz ponad 80 stron A4. Produkt dostępny jest w wersji PDF, co ułatwia naukę. Zdobycie dostępu zajmie Ci zaledwie 1 minutę.

Oszczędzaj! Kup w promocji dostęp na cały rok.

59.99zł

24.99zł