Król Edyp

Udostępnij post

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Opracowanie "Król Edyp"

ŚCIĄGA Z LEKTURY

1. Geneza utworu

  • Utwór powstał w V wieku przed naszą erą w starożytnej Grecji. Źródłem treści dramatu jest mit o Labdakidach, który zapowiadał śmierć króla Teb- Lajosa i tragiczny los jego potomków. Lajos miał ponieść śmierć z rąk własnego syna. Jedynym z synem królewskiej pary był Edyp. Obawiając się spełnienia przepowiedni, rodzice postanowili okaleczyć dziecko i porzucić. Uratowany przez litościwego posłańca- pasterza- Edyp trafnie na dwór bezdzietnych władca Koryntu, królowej Merope i króla Polybosa, i stał przybranym synem. Nie wyjawili oni prawda o pochodzeniu Edypa. Po latach jednak Edyp poznał treść przepowiedni dotyczące jego losu i obawiając się życie króla Polybosa i królowej, których uważał za swoich rodziców, opuścił kraj. Podczas wędrówki wdał się w kłótnie z nieznanym pielgrzymem i zabił go. Edyp dotarł do Teb nękanych przez Sfinksa, który pożerał młodych mężczyzn. Dzięki swej mądrości i sprytowi Edyp pokonał potwora i wybawi miasto. Objął władzę w Tebach i otrzymał Jokastę za żonę. Po latach spokojnego panowania Edypa w Tebach wybuchła zaraza. W tym miejscu rozpoczyna się akcja dramatu.

2. Znaczenie utworu

Król Edyp” jest jedną z najbardziej znanych tragedii Sofoklesa. Porusza uniwersalną problematykę cierpienia człowieka, który podlega kompromisom losu.

3. Gatunek literacki

Tragedia (antyczna).

4. Cechy gatunku widoczne w utworze

Król Edyp” wskazuje takie same cechy gatunkowe Antygona.

  • Zgodnie z zasadą budowy tradycyjnej tragedii greckiej w utworze występują następujące części:

  • Prolog- (przedmowa wprowadzająca wydarzenia- relacje o faktach poprzedzających akcję dramatu)

  • Parodos- (pieśń chóru na wejście)

  • Epeisodion- (dialogi i monologi postaci)

  • Stasimony- (pieśni chóru komentującego wydarzenia)

  • Exodos- (pieśni chóru na wyjście).

5. Czas i miejsce akcji

Wydarzenia rozgrywają się w ciągu jednego dnia- od wschodu do zachodu słońca, przed pałacem królewskim starożytnych Tebach.

6. Bohaterowie

  • Edyp- jest mądrym, poważanym przez lud królem Teb. Gdy na miasto spada klęska zarazy, chcę zrobić wszystko, co w jego mocy, by ocalić podanych. Gdy dowiaduje się o zbrodni królestwa, która ściąga na Teby zarazę, nie podejrzewa, że to on jest sprawcą. Nawet słowa wieszcza Tyrezjasza, które go oskarżają nie wzbudzają w Edypie autorefleksji. Kieruję się pychą i uporem. W stosunku do Kreona jest pełen podejrzeń i nie waha się o posądzić go o spisek, przekupstwo i zamach na władze. Gdy jednak Edyp odkrywa tajemniczą prawdę o swoim pochodzeniu, odważnie postanawia ujawnić te fakty przed ludem. Rozpacz i przerażenie własną zbrodnią doprowadza go do samookaleczenia: Edyp odbiera sobie wzrok i opuszcza kraj. Opłakuje los własnych dzieci zrodzonych z kazirodczego związku i szczerze żałuję zbrodni, której się dopuścił.
    Jokasta- po śmierci pierwszego męża- Lajosa poślubiła wybawca Teb- Edypa. Jako dobra żona wspiera męża i próbuje łagodzić spór z Kreonem. Wcześniej niż Edyp domyśla się prawdy, ale woli przed nią uciekać i chce odwieźć Edypa od dociekania prawdy. Gdy okazuje się, że jest matka Edypa, wpada w rozpacz i popełnia samobójstwo.

  • Kreon- brat Jokasty. Nie jest żądny władzy i potrafi się usunąć cień, gdy w zamian za pokonanie Sfinksa królem Teb został Edyp. Gdy Edyp bezpodstawnie oskarża go spisek, Kreon zachowuje zimną krew. Z opanowaniem poszukuje logicznych argumentów, by wytłumaczyć mu zaistniałą sytuację. Kreon zna swoją wartość i wie, że jest powszechnie szanowany przez poddanych. Na wieść o nieświadomej zbrodnia Edypa, Kreon okazuje mu współczucie i obiecuje roztoczyć opiekę nad dziećmi.

  • Tyrezjasz- niewidomy wieszcz, znający wyroki bogów. Wezwany przez Edypa do wyjawienia prawdy o zabójcy Lajosa, nie chce wyznać wszystkiego. Ma dobre intencje i wie, że prawda zrujnuje życie króla.

  • Chór- grono starców, dostojnych mieszkańców Teb. Obserwują wydarzenia i komentują je. Wspierają Edypa i jednocześnie ufają w dobrą wolę bogów.

  • Posłaniec z Koryntu- przybywa na dwór Edypa, aby oznajmić mu, że król Koryntu zmarł. Tym samym władza należy teraz do Edypa. Opowiada o swojej pasterskiej przeszłości, gdy otrzymał dziecko od innego pasterza i ofiarował je bezdzietnej parze królewskiej. Tym dzieckiem był Edyp.

7. Problematyka utworu

Sofokles poruszył ponadczasowy temat poszukiwania tożsamości przez każdego człowieka. Edyp jest przykładem jednostki, która z trudem odkrywa tajemnice własnej przeszłości. Jak się okazuje, jego pochodzenie odgrywa decydującą rolę w historii, którą przyszło mu przeżyć. Przepowiednia spełnia się wbrew jego woli. Król Edyp to także dramat o niezawinionym cierpieniu. Chór mówi o losie ludzkim: o śmiertelne pokolenia!/ Życie wasze to cień cienia. Życie bohatera jest całkowicie zdeterminowane przez los. Mimo tego, że był dobrym synem i chcąc zapobiec spełnieniu się złej wróżby, opuścił rodziców, popełnił największą zbrodnie ojcobójstwo i kazirodztwa. Wdał się w kłótnie z napotkanymi mężczyzną i w gniewie go zabił. W dodatku był to jego prawdziwy ojciec- Lajos. Złowrogie fatum prowadzi Edypa od jednego nieszczęścia do kolejnego. Rozwiązuje zagadkę Sfinksa i ratuje miasto. Otrzymuje w nagrodę władzę w mieście i rękę królowej Jokasty. Nie zdaje sobie sprawy, że popełnił kazirodztwo. Edyp nie ma wpływu na tragiczne skutki decyzji, które podejmował w dobrej wierze. Okazuje się dobrym i cenionym władcą, ale i tak sprowadza nieszczęście i zarazy na całe miasto. Jest to konsekwencja morderstwa króla, które nie zostały ukarane.

Starożytny dramat zawiera zatem kolejne ważne przesłanie natury etyczno-psychologicznej: żadne wykroczenie przeciwko prawu moralnemu, choćby nieświadome, nie pozostaje obojętne dla życia człowieka. Zgładzenie ojca i związek z własną matką nie mogło stać się początkiem nowego szczęśliwego rodu. A każda ukryta zbrodnia w stosownym czasie wychodzi na jaw.

Utwór może także zinterpretować jako wezwanie do pogodzenia się z wydarzeniami, na które człowiek nie może wpłynąć. Cierpienie jest częścią każdego życia. Chór mówi: śmiertelnika tu żadnego zwać szczęśliwym nie należy,/ aż bez cierpień i bez klęski końców życia nie przebieży. Edyp, dręczony strachem przed zapowiedzią zbrodni, sam napędza tragiczne wydarzenia. Im bardziej usiłuje zmienić los, tym bardziej wpada w jego pułapkę.

Król Edyp jest również utworem o zakazanej miłości, która nie może być spełniona, gdyż łamie odwieczny ład moralny. Jej skutki dotykają nie tylko samych bohaterów (Jokasta popełnia samobójstwo, a Edyp odbiera sobie wzrok i ucieka od ludzi, skazując się na samotność). Dzieci Jokasty i Edypa również są obciążone skutkami tej zakazanej miłości. W kolejnej tragedii pt: „Antygona” Sofokles ukazał smutny los bratobójczej walki ich synów oraz tragiczną decyzję, którą musiała podjąć ich siostra Antygona.

Sofokles porusza także problem słabości człowieka, nieradzącego sobie z przeciwnościami, na które nie ma wpływu. Przykładem tego jest samobójstwo Jokasty.

8. Konteksty i nawiązania

Sofokles nawiązując bezpośrednio do historii Edypa napisał również dramat „Antygona”, w którym przedstawił losy dzieci Edypa i Jokasty.

Król Edyp” oparty jest na motywie niezawinionego cierpienia, na które zostaje skazany bohater przez okrutny los.

  • Taki motyw występuje też w biblijnej opowieści o Hiobie.

  • Podobnie w Księdze Koheleta pojawiają się rozważania na temat moralności ludzkiego losu.

  • Jan Kochanowski w „Trenach” wskazuje cierpienie rodziców, którzy nie mogą pogodzić się z okrutnym losem, odbierającym im ukochaną córkę.

  • Gustaw Herling-Grudziński w utworze „Wieża” przedstawia postać trędowatego Lebrossa, który cierpi w samotności, choć w żaden sposób nie zasłużył na swój los.

  • W dwudziestoleciu międzywojennym Jan Lechoń w wierszu „Oedipus Rex” wyraził poetycką rozpacz podmiotu lirycznego, który porównuje wyrwanie własnego serca do samo oślepienia się Edypa.

W tragedii Sofoklesa pojawia się motyw miasta przeklętego. Innym przykładem takich miast są:

  • biblijna Sodoma i Gomora, ukarane przez Boga za grzech i rozpustę.

  • Również w „Balladynie” Juliusza Słowackiego (akt III, sc.3) jest mowa o mieście przeklętym, zatopionym w Gople za występki swych mieszkańców. Za każdym razem za popełnienie przewinienia zostaje ukarana cała społeczność.

  • Tragedia Sofokles była inspiracją dla Antoniego Brodowskiego, który w 1828 roku namalował obraz „Antygona i Edyp”.

  • Do tragedii Sofoklesa nawiązywał twórca psychoanalizy- Zygmunt Freud, który stworzył pojęcie kompleksu Edypa. Tłumaczy się go jako podstawową skłonność seksualną syna do matki i uczucie wrogości wobec ojca, co wywołuje poczucie winy, które (według Freuda) skutkować ma najrozmaitszymi nerwicami.

Wspieraj rozwój serwisu JPmatura.pl

korzystaj z doskonale przygotowanych notatek

Autorskie opracowanie epok literackich

Opracowanie epok literackich

Hej przyjacielu! Potrzebujesz pomocy daj znać.