Pan Tadeusz

Udostępnij post

Share on facebook
Share on linkedin
Share on twitter
Share on email

Opracowanie "Pan Tadeusz"

ŚCIĄGA Z LEKTURY

1. Pan Tadeusz

Pan Tadeusz, czyli ostatni zajazd na Litwie historia Szlachecka z roku 1811 i 1812 we dwunastu księgach wierszem

2. Co oznacza tytułowy zajazd ? Mylony ze zjazdem

Otóż jest to nielegalny, siłowy, a czasem nawet i krwawy sposób dochodzenia swoich praw przez szlachtę polską. Najzwyczajniej w świecie- pokrzywdzony, jeśli nie miał własnego zbrojnego oddziału, zbierał “kumpli” napadał na sąsiada, który był mu coś winien. Tak objaśnia to Mickiewicz.

3. Gatunek literacki

Epopeja narodowa, epopeja szlachecka.

4. Geneza utworu

Utwór został wydany w Paryżu z datą 1834 r., “Pana Tadeusza” uznaje się za podsumowanie twórczości Mickiewicza. Poeta pracował nad nim z przerwami od jesieni 1932 do 13 lutego 1834 r., przebywając na emigracji. Patriotyczna wymowa poematu adresowana była do skłóconego środowiska emigrantów polskich. Tworząc utwór, autor wiedział doskonale, że nie ziściły się nadzieję Polaków pokładane w Napoleonie i jego wyprawie przeciw Rosji. Chciał ich niejako “pocieszyć” po klęsce powstania listopadowego, z siebie za “zrehabilitować” za to, iż nie wziął w nim udziału. Pierwsze wydanie “Pana Tadeusza” okazało się bez “Epilogu”. Został on odnaleziony później, nie wiadomo, czy w zamyśle poety miał stanowić zakończenie utworu, obecnie jednak jest zawsze omawiane wraz z nim.

5. Znaczenie utworu

Pan Tadeusz” jest niekwestionowanym arcydzieła literatury polskiej. Składa się na kunsztowności języka, jakim napisany jest poemat (regularny trzynastozgłoskowiec), niezwykle sugestywne opisy przyrody, a przede wszystkim idealizacja i sakralizacja ojczystego kraju jako największego skarbu dla Polaków- patriotów. Utwór stanowi także niewyczerpalna Skarbnica Wiedzy o obyczajowości szlachty sarmackiej. Cechy gatunku widoczne w utworze:: “Pan Tadeusz” to obszerne utwór epicki, pisany wierszem, rozpoczynające się Inwokacji (do ojczyzny- Litwy i do Matki Boskiej). Bohaterem epopei jest zbiorowość (szlachta litewska), szczegółowo scharakteryzowana. Akcja utworu rozgrywa się w momencie przełomowym dla danej społeczności (oczekiwanie na nadejście Napoleona wyprawiającego się przeciwko Moskwie oraz dokonujące się przemiany społeczno-obyczajowe). Obecne są porównania homeryckie i retardacje- celowe spowalnianie rozwoju utworu.

6. Czas i miejsce akcji

Akcja ksiąg I-X toczy się w ciągu kilku dni lata 181, księga XI i XII obejmuje jedną noc i jeden dzień wiosny w 1812. Miejscem akcji jest Soplicowo (majątek sędziego Soplicy w Nowogródzkiem), pobliskie ruiny zamku należące do rodu Horeszków oraz Dobrzyn, zaścianek szlachecki.

7. Co ważnego działo się w poszczególnych księgach

I. Gospodarstwo- zawiązanie akcji, przedstawienie bohaterów i miejsca akcji.
II. Zamek- Gerwazy opowiada Hrabiemu historię upadku rodu Horeszków.
III. Umizgi- flirty Telimeny, dowiadujemy się, kim jest tajemnicza Zosia.
IV. Dyplomatyka i łowy– Robak agituje szlachtę w karczmie i zabija niedźwiedzia na polowaniu.
V. Kłótnie– 13-ste urodziny Zosi i wprowadzenie jej na salony- Tadeusz odkrywa swoją pomyłkę, kłótnia w zamku i decyzja o zajeździe.
VI. Zaścianek– opis wioski szlacheckiej i życia szlachty zaściankowej.
VII. Rada– szlachta zamierza wywołać powstanie przeciw Moskalom, ale Gerwazy przekonuje ich, że ważniejszy jest zajazd na Soplicę.
VIII. Zajazd– Robak zdradza Sędziemu swoja tożsamość, szlachta napada na dwór Sędziego.
IX. Bitwa– Moskale wyzwalają Sopliców, ale szlachta sprzymierza się i razem napadają na Moskali.
X. Emigracja- uczestnicy bitwy uciekają za granicę, umierający Ksiądz Robak wyznaje Gerwazemu swoją tajemnicę.
XI. Rok 1812– rehabilitacja Jacka Soplicy.
XII. Kochajmy się– staropolska uczta z serwisem, zaręczyny, uwłaszczenie chłopów.

8. Co ważnego działo się w poszczególne dni

  • Rok 1811 (jesień)
    Piątek (ks. I)
    1) Przyjazd Tadeusza i spotkanie z tajemniczą dziewczyną.
    2) Wieczerza na zamku (poznanie Telimeny).
    Sobota (ks. II i III)
    1) Polowanie na zająca.
    2) Opowieść Gerwazego o zamku.
    3) Grzybobranie.
    4) Rozmowa Telimeny z Sędzią o planach wyswatania Tadeusza i Zosi.
    5) Flirt Telimeny z Tadeuszem i Hrabią zakończony nocną schadzką z Tadeuszem.
    Niedziela (ks. IV i V)
    1) Agitacja szlachty w karczmie Jankiela przez księdza Robaka.
    2) Polowanie na niedźwiedzia.
    3) Plany małżeńskie Telimeny.
    4) 13-ste urodziny Zosi i jej przedstawienie gościom- Tadeusz odkrywa swoją pomyłkę.
    5) Słynna scena Telimeny z mrówkami.
    6) Wieczerza w zamku, kłótnia Hrabiego i Gerwazego ze szlachtą, decyzja o zajeździe.
    Poniedziałek (ks. VI, VII i VIII)
    1) Woźny niesie pozew przeciw Hrabiemu.
    2) Ksiądz Robak namawia Sędziego do przewodniczenia powstaniu na Litwie.
    3) Narada szlachty w zaścianku Dobrzyn i decyzja o zajechaniu Sopliców.
    4) Ksiądz Robak ujawnia Sędziemu swoją tożsamość.
    5) Rozmowa Tadeusza ze stryjem o miłości do Zosi.
    6) Przykra rozmowa Tadeusza z Telimeną (zerwanie).
    7) Zajazd na Sopliców i uczta zwycięzców.
    Wtorek (ks. IX i X)
    1) Odsiecz wojsk moskiewskich pod wodzą Płuta i Rykowa (zakucie szlachty w dyby).
    2) Przybycie księdza Robaka ze szlachtą.
    3) Uczta i aroganckie zachowanie Płuta.
    4) Awantura i zwycięska bitwa z Moskalami.
    5) Układy z kapitanem Rykowem i ucieczka młodzieży za granicę
    6) Pożegnanie Tadeusza z Zosią i Hrabiego z Telimeną.
    7) Spowiedź Jacka Soplicy.

  • Rok 1812 (wiosna)
    Dzień pierwszy (ks. XI)
    1) Nocleg polskich wojsk w Soplicowie.
    2) Wojski szykuje ucztę staropolską (w nocy).
    Dzień drugi (ks. XI i XII)

1) Nabożeństwo i rehabilitacja Jacka Soplicy.
2) Polowanie na zająca (zwycięstwo obu chartów).
3) Zaręczyny trzech par (Tadeusz/Zosia, Asesor/Tekla (córka Wojskiego), Rejent/Telimena).
4) Uczta staropolska z udziałem polskich oficerów.
5) Uwłaszczenie chłopów.
6) Patriotyczny koncert Jankiela i polonez.

9. Bohaterowie

  • Tadeusz Soplica- młody szlachcic, ma około 20 lat, syn Jacka Soplicy. Wychowany przez jego brata, Sędziego. Wyglądał jak typowy Soplica: otyły, krzepki, silnym. Do Soplicowa przybywa po ukończeniu nauki. Jest bardzo skromny, nieśmiały w kontaktach z kobietami i niedoświadczony. Myli Telimeny z Zosią. W trakcie trwania akcji utworu dojrzewa do roli świadomego obywatela, patrioty.

  • Jacek Soplica- ojciec Tadeusza, brat sędziego. Za młodu dumny szlachcic, zakochany w Ewie Horeszkównie. W trakcie trwania akcji utworu mnich bernardyn, ukrywający (nawet przed bratem) swoją tożsamość pod imieniem Robak, odbywający pokutę za grzechy młodości. Prowadzi także działalność polityczną, jest emisariuszem.

  • Sędzia- gospodarz Soplicowa, brat Jacka. Jest bardzo przywiązany do tradycji, upatruje w niej warunek zachowania tożsamości narodu.

  • Telimena- uboga krewna Sędziego, mieszkająca w Soplicowie, wychowująca Zosię. Jest typową kosmopolitką, “dama modna”, zakochana w “Petersburgu”, w którym mieszkała kilka lat, i o którym często opowiada w towarzystwie. Obawia się staropanieństwa, chcę wydać za mąż, ale jest zmienna w uczuciach, niezdolna do prawdziwej miłości.

  • Zosia- córka nieżyjącej Ewy Horeszkówny i kasztelana. Dziewczyna bardzo młoda, ma 14 lat, niewinna, wychowana przez Telimenę z dala od wszelkiego świata w bliskości z naturą, co uczyniło ją czystą i wrażliwą. W trakcie trwania akcji utworu Zosia, podobnie jak Tadeusz, dojrzewa emocjonalnie i jest zdolna bardzo poważnie traktować swoją przyszłą rolę żony i gospodyni.

  • Hrabia- arystokrata, ostatni dalekiej krewnych Horeszkówny (“chociaż po kądzieli”), typowy “kawaler modny”.

  • Podkomorzy- przebywa w Soplicowie jako sędzia sporu o zamek między Soplicami a Horeszkami, przedstawiciele starszego pokolenia, “ostatni, co tak poloneza wodzi”.

  • Wojski Hreczecha- daleki krewny Sędziego pomaga mu w gospodarstwie. Słynny myśliwy.

  • Gerwazy Rębajło- dawny sługa Horeszków, tytułowany Klucznikiem. Od czasu śmierci swego pana nienawidzi Sopliców. To on podsuwa Hrabiemu pomysł dokonania zajazd na Soplicowo.

  • Protazy- Protazy Baltazar Brzechalski, “generał niegdyś trybunalski, woźny”.

  • Maćko nad Maćkami- Maciej Dobrzyński, Matyjasz,  72-letni szlachcic. Powszechnie szanowany. Patriota, były konfederat barski. Jako jeden z niewielu trzeźwo ocenia sytuację, nie daje się wciągnąć w awanturę przeciwko Soplicom. Jednak gdy szlachta trafia do rosyjskiej niewoli, wraz z Robakiem pomaga jej wybrnąć z opresji.

  • Jankiel- karczmarz, “Żyd poczciwy, ojczyznę jak Polak kochał”, mistrz gry na cymbałach. Kapitan Ryków- oficer rosyjski, przychylny Polakom: “Co nam do Lachów? Niechaj Moskwa dla Moskala, Polska dla Lacha; ale cóż? Car nie pozwala!”.

  • Major Płut- oficer polski na usługa cara, gorliwy wykonawca jego rozkazów.

a) Stali mieszkańcy dworku szlacheckiego w Soplicowie:
– Sędzia Soplica
– Tadeusz Soplica
– Telimena
– Zosia Horeszkówna
– Wojski Hreczecha
– Tekla Hreczeszanka, Wojszczanka
– Woźny
– służba

b) goście Soplicowa- przybyli na sądy graniczne (czyli po to, by pomóc Sędziemu w sprawie sądowej dotyczącej przyznania prawa własności do zamku Horeszków) lub okazjonalnie zapraszani do stołu:

  • Ksiądz Robak

  • Podkomorzy z rodziną

  • Asesor

  • Rejent Bolesta

  • Kapitan Rynków

  • Major Płut

  • Żyd Jankiel

  • Ekonom

c) postacie związane z rodem Horeszków:
– Hrabia
– Stolnik Horeszko
– Ewa
– Wojewoda
– Zosia
– Gerwazy Rębajło

d) szlachta zaściankowa z Dobrzyna:
– Maćkiem nad Maćkami
– Bartek Prusak (od nienawiści żywionej do Prusaków)
– Maciek Kropiciel lub Chrzciciel (od maczugi zwanej Kropidełkiem)
– Bartek Brzytewka (od cienkiej szabli)
– Maciek Konewka
– Bartek Szydełko (od szpady)

e) goście spoza Dobrzyna przybyli na naradę:

– Buchman (komisarz z Klecka)
– szlachcic Skołuba
– dwaj Terajewicze
– czterej Stypułkowscy
– trzej Mickiewicze
– i przypisani już do poprzednich grup: Jankiel, Gerwazy, Hrabia

f) postacie historyczne

  • Protazy wspomina nawet królowa Jadwigę i króla Władysława Jagiełłę.

  • Wielokrotnie przywoływana jest też postać Tadeusza Kościuszki.

  • Cesarz Napoleon Bonaparte- wielokrotnie wspominany przez bohaterów książę Józef Poniatowski

  • dowódcy wojsk polskich stacjonujący w Soplicowie i obecni na uczcie :
    gen. Jan Henryk Dąbrowski
    gen. Karol Kniaziewicz
    gen. Ludwik Pac
    gen. Kazimierz Małachowski
    kpt. Józef Dwernicki

  • dowódcy wojsk polskich stacjonujący w Soplicowie (niewymienieni jako goście na uczcie):
    gen. Romuald Giedroyć
    gen. Michał Grabowski

10. Problematyka i główne przesłanie

  • Idealizacja ojczyzny- Poeta w utworze kreuje świat idylliczny, Soplicowo czyni “centrum polszczyzny”. Składa się na tę wizję umiejscowienie dworu na wzgórzu, nad płynącym strumieniem, wśród białych drzew (brzóz). Miejsce to zostaje uwznioślone, wyidealizowane, przedstawione jako święte (sakralizacja: “Kraj lat dziecinnych, on zawsze zostanie/święty i czysty jak pierwsze kochanie). W sieni na ścianach wiszą nie portrety przodków, ale bohaterów narodowych (Kościuszki, Rejtana), zegar wygrywa melodie “Mazurka Dąbrowskiego”. Wszystko to jest dowodem patriotyzmu mieszkańców. Taka idylliczna wizja ojczyzny adresowana była do skróconego środowiska Polaków na emigracji i miała na celu rozbudzenie w ich sercach tęsknota za krajem oraz gotowość oddania życia za jego wolność.

  • Kult szlacheckiej tradycji. Podkreśleniu wagi staropolskiej tradycji służy wielokrotne używanie przymiotnika “ostatni” w utworze (jest to przymiotnik występujący w nim najczęściej) możemy przeczytać o “ostatnim zajeździe”, “ostatnim z Horeszków”, “ostatnim woźnym trybunału” oraz “ostatnim, co tak Poloneza wodził”. W ten sposób podkreślone zostały odchodzenie w przeszłość dawnej, sarmackiej Polski wracaj obyczajowość. Tworzy to nastrój nostalgii, ale inaczej na nadejście nowego pokolenia, a wraz z nim nowych, lepszych dla Polski czasów.

  • Obraz szlachty w “Panu Tadeuszu”. Nie jest on wyidealizowany, ale przedstawione w sposób realistyczny. Mickiewicz nie stroni od uwydatnienia polskich wad narodowych, takich jak pijaństwo, warcholstwo, brak poszanowania prawa, pieniactwo, głupota. Zostają te wady jednak nieco złagodzone przez obecnych utworze liryzm i humor, a przede wszystkim przez optymistyczny rozwiązanie i zakończenie wszystkich wątków, wyrażające nadzieję na możliwość zrozumienia i naprawy błędów przez społeczeństwo polskie, tak jak miało to miejsce w przypadku Jacka Soplicy, którego kreacja jest swoistą syntezą polskich lasów.

  • Ucztowanie w “Panu Tadeuszu”. Czynnością najczęściej opisywane przez Mickiewicza jest jedzenie. Pełni ono funkcją łączącą mieszkańców dworu, stwarza także okazję kultywowania tradycji, pielęgnowania dobrych obyczajów. Scena opisująca deser w Wojskiego wymiar symboliczny. Jego zjedzenie przez gości to “zjedzenie ojczyzny”, którą deser wyobraża. Motyw ten nawiązuje do obrzędu teofagii- spożywania ciała bóstwa (również podczas Eucharystii), co symbolizuje zjednoczenie z tym bóstwem. “Bóstwem”, wartością najwyższa jest dla mieszkańców Soplicowa, tak jak dla romantyków, jest ojczyzna.

  • Rola motywów muzycznych w utworze. W “Panu Tadeuszu” opisane są trzy wielkie koncerty: koncert Wojskiego na rogu (Ks. IV), koncert przedwieczornej (Ks. VIII) oraz koncert Jankiela (Ks. XII). Dodatkowo ważną, symboliczną funkcję pełni motyw “Mazurka Dąbrowskiego”.

  • Koncert Wojskiego”- mistrzowska sztuka Wojskiego w sposób cudowny oddaje odgłosy polowania, sławiąc jedno z najstarszych zajęć ludzkości, podkreślając nierozerwalny związek człowieka z naturą. Jego odegranie daje sygnał zakończenia łowów.

  • Koncert Przedwieczorny”- jego mi to twórczy charakter tworzy opis miłosnej rozmowy kochanków- Nieba i Ziemi. Natura przemawia do słuchającego ją człowieka, człowiek wkracza w obręb natury, staje się, czuję się jej nieodłączną częścią.

  • Koncert nad Koncertami”– motywy muzyczne rozpoznawalne w koncercie Jankiela to: “Polonez Trzeciego Maja”- symbol dawnej Polski, wspomnienie czasów jej świetności, umiejętności wzniesienia się Polaków ponad własne korzyści, działania dla dobra ojczyzny.

  • Idzie żołnierz borem, lasem…”- pieśń żołnierska, opisująca tułacze losy Bojowników o odzyskaniu niepodległości.

  • Mazurek Dąbrowskiego”- wyraz napoleońskiego mitu przyszłości, swoista klamra kompozycyjna całego utworu. Pierwszy raz jego melodia brzmi w Księdze I, gdy Tadeusz uruchamia zegar kurantowy. Drugi raz motyw ten pojawia się w księdze IV przy okazji opisu pobytu Księdza Robaka w karczmie, kiedy zebrana szlachta śpiewa tę pieśń, aż wreszcie pieśń ta brzmi na zakończenie koncertu Jankiela jako wielki hymn pochwalny na cześć całego narodu, który nie chce się pogodzić z niewolą.

  • W koncercie Jankiela pojawią się ponadto dźwięki muzyczne niebędące konkretnymi melodiami, ilustrujące takie wydarzenia w historii Polski, jak haniebna konfederacja targowicka z 1792 roku, czy rzez warszawskiej Pragi, dokonana przez Moskali w czasie insurekcji kościuszkowskiej w 1792roku.

  • Kreacja bohaterów jest w podporządkowana w wymowie ideowej tekstu. Mimo że główną postacią epopei, bardziej interesującą niż postać Tadeusza, jest Jacek Soplica- nie mógł on zostać bohaterem tytułowym. Jacek to typ bohatera byronicznego, tajemniczego, ukrywającego w swej przeszłości popełnioną zbrodnię. Wraz z przemianą duchową zmienia imię (Jacek- Robak, tak jak w “Dziadach” cz. III: Gustaw- Konrad, a później w “Potopie” Sienkiewicza: Kmicic- Babinicz). Jako Robak posiada także cechy bohatera romantycznego nowego typu. Nie jest to już samotnie działający buntownik, zdaje on sobie sprawę z konieczności współdziałania ze społeczeństwem, jest realistą. Nie czuję też i nie demonstruje swojej wyższości nad otoczeniem, wprost przeciwnie- jest pokorny. Taka kreacja bohatera miała być dla Polaków wzorem, przykładem postawy, którą teraz powinni przyjąć, jeśli chcą myśleć o podźwignięciu się z niewoli. Tadeusz natomiast jest bohaterem tytułowym. To on wraz z żoną na symboliczny początek nowemu pokoleniu, mającemu w przyszłości wywalczyć niepodległość Polski. Jego partnerka życiowa nie mogła być, oczywiście, Telimena, nawet nie ze względu na swój wiek czy niedostatki urody. Mogła nią zostać jedynie dziewczyna prosta, żyjąca w bliskości z naturą, co czyni ją czystą moralnie, a przede wszystkim wiernym tradycji swojego kraju, nie kosmopolitka, jak Telimena.

  • Funkcja opisów przyrody w “Panu Tadeuszu”. Podstawową funkcją opisów przyrody w zamieszczonych w utworze i idealizacja ojczyzny. Z pierwszym z nich spotykamy się już w “Inwokacji”, gdzie pojawia się obraz kraju, który jawi się oczom, a raczej wyobraźni stęsknione go emigranta jako niezwykły. “Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem”. Są to słowa określające kolory metali szlachetnych, a więc niezwykle cennych. W takich kategoriach jawi się też podmiotowi lirycznemu piękno ojczystego kraju. Motyw ten spotykany również w księdze III, gdzie staje się on przedmiotem sporu między Tadeuszem a Hrabią. Ten ostatni sławi błękit włoskiego nieba, które Tadeusz ocenia jako nudę, i przeciwieństwa mu fascynujące grę o różnobarwnych chmur zdobiących niebo litewskie. Spór ten komentuje Telimena, mówiąc o “chorobie Sopliców”, w którym “oprócz Ojczyzny nic się nie podoba”. Tylko pozornie brzmi ta uwaga jako przygana; w istocie jest dyskretnym, odnarratorskim podkreśleniem patriotyzmu mieszkańców Soplicowa, przejawiającego się również umiłowaniem ojczystego krajobrazu.

  • Kolejny fragment podkreślający piękno przyrody, a także jej znaczenie dla życia człowieka, znajdujemy na początku księgi VIII („Zajazd”) w opisie „koncertu wieczornego”. Koncert ten „gra” natura dla człowieka. Obraz wsłuchanych w odgłosy wydawane przez niebo (owady) i ziemię (żaby) ludzi uwydatnia nierozerwalny związek człowieka z naturą, jego od niej zależność, podkreśla jedność, którą stanowią.

  • Współzależność przyrody i ludzkich losów widoczna jest również po bitwie z Moskalami. Mająca miejsce gwałtowna burza, która niszczy drogi, zrywa mosty, uniemożliwiając w ten sposób rozejście się po okolicy wieści o tym, co się stało, na swój sposób pomaga człowiekowi „współdziałania” z nim.

  • Wreszcie w księdze XI („Rok 1812”), zaczynającej się od słów: „O roku ów! Kto ciebie widział w naszym kraju!”, ukazał Mickiewicz obraz natury przeczuwającej wraz z człowiekiem niepokój i wagę nadchodzących wydarzeń. Cała przyroda (bydło, ptaki, niebo, ziemia) trwożnie oczekuje tego, co ma się wydarzyć. W ten sposób oddał poeta ważny dla Polaków czas wyprawy Napoleona na Moskwę, która miała przynieść upragnioną niepodległość. Krajobraz litewski staje się tłem dla ważnych wydarzeń, nastrój panujący w przyrodzie oddziałuje na nastrój ludzi, i odwrotnie: emocje przeżywane przez bohaterów odzwierciedlone są w opisach natury, ukazujących jej barwy, kształty, ruchy, głosy, wydawane przez nią szmery i zapachy.

  • Mickiewicz często posługuje się personifikacją w opisach przyrody. Zabieg ten tworzy wrażenie, iż ona żyje (marchew ma warkocze, bób- oczy, kapusta- sędziwe łysiny).

  • Wszystkie te, bardzo sugestywne, „mieniące się” przed oczami czytelnika barwy, stosowane w opisach przyrody, sprawiają, iż mówi się o ich „malarskości”. Opisy wschodu i zachodu słońca, różnorodnych chmur, całej przyrody ojczystej stanowią arcydzieło literatury polskiej.

11. Budowa utworu, język styl, środki artystyczne

Pan Tadeusz” rozpoczyna się inwokacją adresowaną do Litwy, kończy zaś “Epilogiem” w formie wiersza, którego podmiotem lirycznym jest emigrant z nostalgią wspominający “Kraj lat dziecinnych”. Narrator “Pana Tadeusza” jest obiektywny i wszechwiedzący, generalnie na nie należy do świata przedstawionego. Konwencję te łamie dopiero ostatnie zdanie “I ja tam byłem…”. Utwór podzielony jest na dwanaście ksiąg, pisanych regularnym trzynastozgłoskowcem, ze średniówką po siódmej sylabie. Styl utworu jest podniosły, język obfituje w kosztowne przenośnie, porównania i inne środki artystyczne, tworzące efekt “malarskość opisów”. Niemało w nim też humoru, a nawet delikatnej ironii w piętnowanie ludzkich przywar, co podporządkowane jest patriotycznej idei utworu.

12. Konteksty i nawiązania

Pan Tadeusz”, jako epopeja, wzorowany jest na eposach homeryckich.

  • Nawiązania do “Pana Tadeusza” zauważyć można w “Latarniku”, noweli o tematyce patriotycznej autorstwa Henryka Sienkiewicza. Przełomowym wydarzeniem jest w niej moment, kiedy jej bohater, Skawiński, polski emigrant, otrzymuje przesyłkę zawierającą “Pana Tadeusza”, zapomina zapalić latarnie, traci pracę i musi na nowo rozpocząć żywot tułacza.

  • Kolejne nawiązania dostrzegamy w obrazie Nawłoci, szlacheckiego dworu przedstawionego w “Przedwiośniu” Stefana Żeromskiego. Życie rodziny Wielosławskich przypomina spokojny żywot mieszkańców Soplicowa, zaś kreacja Karoliny Szarłatowiczówny nasuwanie do parte skojarzenie z Mickiewiczowską Zosią.

  • Bohatyrowiczów- bohaterów “Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej można zestawić ze szlachtą z Dobrzyna, a Korczyn z Soplicowem.

  • Obraz ziemiańskiego dworu, którego inspiracją może być dwór soplicowski znajdziemy także “Ferdydurke”. Gombrowiczowskie Bolimowo jest jednak parodią tego motywu, stanowi satyrę na obyczajowość szlachecką.

  • Bardzo odważnym, ale udanym przedsięwzięciem jest przeniesienie przez Andrzeja Wajdy epopei Mickiewicza na ekran- film “Pan Tadeusz” z 1999 roku.

13. Główne wątki w utworze

a) wątek patriotyczny- najważniejszy wątek akcji związany z postacią księdza Robaka; dotyczy konspiracyjnej działalności bohatera, m.in. przygotowania na Litwie zbrojnego powstania przeciw Moskalom w obliczu zbliżającej się inwazji Napoleona na Moskwę.

b) wątek sensacyjny- najciekawszy wątek fabuły (retrospekcja!) i akcji; dotyczy sporu o zamek Horeszków zapoczątkowanego przed ok. 20 laty tragiczną śmiercią Stolnika zastrzelonego przez szlacheckiego watażkę – Jacka Soplicę (starszego brata Sędziego).

c) wątek miłosny- najzabawniejszy wątek akcji: dotyczy perypetii miłosnych Tadeusza, Telimeny, Zosi i Hrabiego

14. Wątki poboczne, ubarwiające środki epopei

a) wątek sporu Asesora z Rejentem
b) wątek biesiadny (wszystkie śniadania, wieczerze, bigosy, uczty)
c) wątek meteorologiczno-przyrodniczy (czyli wschody i zachody słońca, burze, mgły itp.)
d) wątek muzyczno-taneczny (koncerty Wojskiego i Jankiela, polonez)
e) wątek tradycji szlacheckiej (opisy tradycyjnych strojów, sprzętów, rozrywek, ceremonii itp.)

Wspieraj rozwój serwisu JPmatura.pl

korzystaj z doskonale przygotowanych notatek

Autorskie opracowanie lektur literackich

Opracowanie epok literackich

Hej przyjacielu! Potrzebujesz pomocy daj znać.

Opracowanie epok literackich

Szczegółowe opracowanie epok literackich

Nie trać czasu na szukanie wiedzy! Specjalnie dla Ciebie przygotowaliśmy szczegółowe opracowanie epok literackich. Wybierając nasze notatki otrzymujesz ponad 80 stron A4. Produkt dostępny jest w wersji PDF, co ułatwia naukę. Zdobycie dostępu zajmie Ci zaledwie 1 minutę.

Oszczędzaj! Kup w promocji dostęp na cały rok.

59.99zł

24.99zł